Türkiye gayrimenkul piyasasında yıllardır sorgulanmadan uygulanan, adeta taşlaşmış bir teamül var: Kiralık portföylerde emlak komisyonunu kiracı öder. Peki, iki tarafın da eşit şekilde faydalandığı, aynı masada el sıkışarak tamamlanan bir aracılık hizmetinde faturayı neden hep tek bir taraf ödüyor? Masada iki kişi otururken, hesap geldiğinde ev sahibinin kenara çekilmesi bir alışkanlık mı, yoksa piyasanın kanıksadığı bir adaletsizlik mi?
İki Tarafa da Hizmet, Tek Tarafa Fatura
Sürecin işleyişi oldukça net: Ev sahibi mülkünü en doğru adaya kiralamak istiyor, kiracı ise bütçesine ve yaşam standartlarına uygun bir çatı arıyor. Emlak danışmanı ise tam bu noktada devreye giriyor; iki ihtiyacı profesyonel bir köprüyle birbirine bağlıyor.
Burada tartışılan konu kesinlikle verilen emeğin karşılığı değil. İlan yönetiminden telefon trafiğine, yer göstermelerden sözleşme aşamasına ve pazarlık yönetimine kadar ciddi bir mesai harcanıyor. Ancak asıl çelişki tam da burada başlıyor: Hizmeti iki taraf birden alırken, maliyeti neden yalnızca biri üstleniyor?
Ev sahibi anahtarı teslim ediyor; zaman kaybetmeden, yorulmadan, mülkünü güvenilir bir adaya kiralayarak düzenli bir gelir akışı başlatıyor. Kiracı ise aradığı evi güvenli bir sözleşmeyle tutuyor. İki tarafın da doğrudan fayda sağladığı bir işlemde, ev sahibinin komisyon bahsi açıldığında sessizliğe bürünmesi sektörün en büyük paradokslarından biri haline gelmiş durumda.
Mevzuat Ne Diyor, Piyasa Ne Yapıyor?
Hukuki çerçeveye, yani Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik hükümlerine bakıldığında tablo aslında piyasadaki alışkanlıktan oldukça farklı. Mevzuat, kiralama işlemlerinde hizmet bedelinin bir aylık kira bedelini (+KDV) aşamayacağını ve taraflar arasında aksi kararlaştırılmadıkça bu bedelin kiracı ve kiralayan arasında eşit olarak paylaştırılmasını öngörüyor.
Buna rağmen sahadaki gerçeklik tamamen kiracının aleyhine işliyor. Arzın kısıtlı, talebin yoğun olduğu piyasa koşulları, ev sahiplerine masadan çekilme lüksü tanırken; kiracıyı taşınma, depozito, nakliye ve peşin kira gibi ağır masraf kalemlerinin arasına bir de komisyonun tamamını eklemek zorunda bırakıyor.
Alışkanlık mı, Adalet mi?
Sektör temsilcilerinin ve piyasa aktörlerinin artık şu soruyu samimiyetle sorması gerekiyor: “Emlak danışmanı günlerce uğraştı, mülkümü doğru kişiye teslim etti, benim de işim görüldü; hizmet bedelinin payıma düşen kısmını ben ödemeliyim” diyen mülk sahiplerinin sayısı neden bu kadar az?
Kiralama bittiğinde her iki taraf da sonuçtan memnun ayrılıyorsa, hesap masaya geldiğinde bir tarafın sessizce kalkması adil bir ticaret anlayışıyla bağdaşmıyor. Piyasanın ezberleşmiş bu refleksini kırmak; hem kiracı üzerindeki ilk taşınma yükünü hafifletmek hem de emlak danışmanlığı mesleğinin tarafsız ve profesyonel itibarını güçlendirmek adına kritik bir gereklilik olarak masada duruyor.